PTT
Statut Historia Informacje Odznaki PTT  Nowy Sącz Bezpieczeństwo GOPR Kontakt Księga Gości

Aktualności
Wycieczki i wyprawy
Regulamin wycieczek
Szlaki spacerowe
Przewodnicy
Na niebieskich szlakach
Koło PTT w Tarnobrzegu
Przyjaciele
Relacje
GALERIA
Strona główna

Retezat
"Beskid" pismo PTTNS
Kroniki
Biblioteczka
Śpiewnik
Konkursy
Jak się zapisać do PTT?
Punkty Informacyjne
Polary I podkoszulki
Twój Mount Everest
Rabaty dla PTT


Władysław Łoboz

Władysław Łoboz: Co z ta pogodą?

WSTĘP

Przewidywanie pogody to dziś oczywiście domena meteorologów, ale przez tysiące lat zwykli ludzie tez sobie z tym radzili. zresztą z całkiem dobrym skutkiem. Wystarczy posłuchać wiatru, popatrzeć na chmury, słońce, niebo (także nocą), poobserwować zwierzęta - własna lokalna prognoza pogody gotowa.

CO MÓWIĄ CHMURY?

            "Obłoki" i "baranki" to najczęstsze określenia chmur, których używamy. Ale jeśli chcemy być bardziej "fachowi", możemy pokusić się o stosowanie nazw nadanych chmurom przez uczonych.

Obecny system klasyfikacji chmur wymyślił na początku XIX wieku angielski chemik Luke Howard. Opisał on po łacinie chmury na podstawie wyglądu i wysokości na jakiej się tworzą. Mamy zatem cirrusy, które oznaczają "lok włosów"; stratusy oznaczające "warstwę"; cumulusy "stosy"; i nimbusy - oznaczające "ulewę. Oraz liczne kombinacje tych nazw.

Patrząc na chmury i wiatr, który je popycha, można ustalić więcej szczegółów. Jeśli stoimy plecami do wiatru, to pogorszenia  pogody można oczekiwać nie z prawej, ale z  lewej strony. Jeśli brzydkie, deszczowe chmury macie po swojej prawicy, to raczej nie popsują wam one dnia. Za to mogą tego dokonać nadciągające z zachodu chmury warstwowe zasnuwające niebo na wielu poziomach, i to nawet na dwa - trzy dni. Zaś cirrusy w południowej części nieba w postaci gęstych, promieniście ułożonych piór dają nam jeszcze dwa- trzy dni cieszenia się słońcem. Potem popada.

Chmury - zarówno pierzaste, jak i kłębiaste - które zaczynają się pod konie dnia ze sobą łączyć, przepowiadają pogorszenie się pogody. I na odwrót - wieczorne zanikanie chmur kłębiastych daje nadzieję na jej poprawę.

Chmury wysokie

czyli takie, które tworzą się na wysokości od 5 do 13 km nad ziemią, to cirrusy, cirrostratusy i cirrocumulusy. Nie mają w sobie kropelek wody, ale kryształki lodu. Na tej wysokości temperatura spada do minus 60ºC.

cirrusCIRRUSY
kształtem przypominają rozciągnięte na niebie włókna lub ptasie pióra. Stąd ich popularna nazwa - chmury pierzaste. Z nich samych nie spadnie deszcz, ale nadciągające i stopniowo gęstniejące chmury pierzaste zazwyczaj oznaczają ciepły front, wraz z opadami. Cirrusy ciągnące się długimi pasmami, które "wychodzą" z jednego punktu na niebie, mogą zwiastować silny wiatr, deszcz, a nawet burzę.


cirrocumulus

CIRROCUMULUSY

wyglądają jak małe kłębuszki wełny. Mogą być pojedyncze lub w rzędach.
W tym drugim przypadku chmura wygląda, jakby była pomarszczona lub pokryta dużymi rybimi łuskami. To cecha, która odróżnia te chmury od cirrusów albo cirrostratusów.


cirrostratus


CIRROSTRATUSY

 zaciągają niebo jak półprzeźroczysta zasłona. Są cienkie, bez problemu prześwieca przez nie słońce. Są często zwiastunami opadów.



Chmury średnie

czyli ulokowane na wysokości od 2 do 6 km od ziemi. Należą do nich altostratusy i altocumulusy.

altostratus
ALTOSTRATUSY
mają w sobie i wodę i lód. Pokrywają całe niebo wielkimi połaciami. Mają kolor szarawy i wygląd prążkowany, włóknisty lub jednolity. Słońce trudniej przez nie świeci - widać je, jakby było z matowym szkłem. Przy takich chmurach nie dostrzeżemy swojego cienia. Altostratusy nie wróżą dobrej pogody, często pada z nich deszcz.

altocumulus

ALTOCUMULUSY
są białe, szare albo białoszare. Nie wyglądają jak zwarte baranki, ale raczej tak, jakby ktoś nieco te kłębki rozczesał na krańcach. Chmury te składają się z zaokrąglonych brył, walców itp. płynących ławicą po niebie. Najczęściej mają ciemną zacienioną podstawę.


Chmury niskie

czyli te, które wznoszą się powyżej 2 km nad ziemią. Należą do n ich stratusy, stratocumulusy i nimbostratusy. Najczęściej są zbudowane z kropelek wody, bo tak nisko powietrze nie osiąga już ujemnych temperatur.

stratus


STRATUSY
wyglądają, jakby ktoś przykrył niebo szarym kocem. Mogą się tworzyć jedynie kilka metrów nad ziemią - wtedy są mgłą. Mogą dać opad mżawki.



stratocumulus

STRATOCUMULUSY
 to już porządna puchowa kołdra. Tworzy ją rozciągnięta ciemnoszara kłębiasta warstwa. Chmury te prawie zawsze posiadają ciemne części. Stratocumulusy zazwyczaj nie straszą nas deszczem, często pojawiają się na niebie po ulewie.

nimbocumulus


NIMBOSTRATUSY
 to chmury, które całkowicie zasłaniają słońce.Także tworzą na niebie ciemnoszara warstwę, jednak nie jest ona matowa, ale jakby lśni. Mają też często rozmyty wygląd z powodu mniej lub bardziej ciągłego opadu, często nie dochodzącego do samej ziemi(co widać gołym okiem). Z takich chmur spadnie deszcz lub śnieg.



Chmury pionowe

czyli takie, które nie rosną w poziomie, ale do góry. Często tworzą słup o wysokości nawet kilkunastu kilometrów. Należą do nich cumulusy i cumulonimbusy.

cumulus
CUMULUSY

wyglądają jak białe kłębki waty. Stąd ich popularna nazwa - chmury kłębiaste. Mają płaską podstawę i nierówny wierzchołek. Cumulusy, które w ciągu dnia pojawiają się nad wybrzeżem, nie znikają wieczorem, lecz rosną i są coraz bardziej widoczne, zwiastują nocną burzę. Gdy w upalny dzień widzimy, że nagle zaczyna "pączkować" wysoko do góry, tez poszukajmy sobie kryjówki. Czeka nas potężna burza.


cumulonimbus


CUMULONIMBUSY
to giganty wśród chmur. Ich wierzchołek może sięgać do 12 km i czasem przybiera kształt kowadła lub grzyba. U ich podstawy może tworzyć sie ciemny wał, tzw. kołnierz burzowy. Ponieważ te chmury są tak wysokie, ich niższe części zawierają głównie kropelki wody, ale w wyższych przeważają kryształki lodu.Te chmury oznaczają pogodowe kłopoty. Rodzą się z nich deszcz, grzmoty i błyskawice.  

 


O CZYM SZUMI WIATR?


Za powstanie wiatru odpowiedzialne jest ciśnienie atmosferyczne, a dokładnie różnica ciśnień w poziomie przy powierzchni ziemi.).
Ruch powietrza, który my nazywamy wiatrem powstaje w momencie gdy powietrze przemieszcza się z obszaru o wyższym ciśnieniu w kierunku obszaru o niższym ciśnieniu. Zapamiętajmy zatem, że wiatr wieje od WYŻU do NIŻU, nigdy odwrotnie!
Na siłę wiatru decydujący wpływ ma odległość pomiędzy wyżem a niżem barycznym. Im większa jest różnica ciśnień między tymi obszarami tym ruch powietrza jest silniejszy. O tym jaka różnica występuje pomiędzy wyżem i niżem informują nas izobary. Im większe zagęszczenie izobar na mapie, tym wiatr osiągnie większe wartości.
Wiatry można dodatkowo podzielić na takie, które występują przy powierzchni ziemi, jak i na te występujące w wyższych warstwach atmosfery.
Na poziomy ruch powietrza wpływ ma także ruch obrotowy ziemi. Przejawia się to w działaniu pozornej siły odchylającej, która jest siła Coriolisa. To ona zmienia kierunek wiatru, który wieje od wyżu do niżu.

Na półkuli północnej według siły Coriolisa wiatr jest wyrzucany z centrum ośrodka wyżowego w prawą stronę (zgodnie z ruchem wskazówek zegara). Na półkuli południowej wiatr z centrum ośrodka wyżowego jest wyrzucany w lewą stronę
(przeciwnie do ruchu wskazówek zegara).
W naszych szerokościach geograficznych niże wędrują z zachodu na wschód, a ponieważ powietrze w niżu obraca się w kierunku przeciwnym do  ruchu wskazówek zegara, toteż z obserwacji kierunku wiatru można wywnioskować o położeniu niżu i spodziewanych zmianach pogody. Nie zmieniający się wiatr zachodni podczas niepogody wróży jej utrzymanie się. Gwałtowna zmiana kierunku wiatru, który wiał kilka dni niezmiennie zapowiada pogorszenie się pogody. Silny wiatr w czasie opadu jest zapowiedzią jego końca, natomiast zanik wiatru wieczorem i budzenie się go po wschodzie Słońca są znamionami dobrej pogody.

Można w przybliżeniu określić ogólny kierunek zmian pogodowych na podstawie kierunku wiejącego wiatru:

Jeśli barometr „spada” – idzie niż:

kierunek wiatru
Jaką wróży pogodę?
E
Lekki wzrost temperatury, nadal jednak chłodno i wilgotno
SE, E
Wzrost temperatury, wietrznie
SW, W
Stosunkowo ciepło, pochmurno, opady, wietrznie
NW
Mroźniej, pogoda niestała – przejaśnienia na zmianę z opadami (zwykle śnieg, silne wiatry)
N
Bardzo mroźnie, opady śniegu
NE
Bardzo mroźno, opady śniegu, czasem przejaśnienia


Jeśli barometr „idzie w górę” – nadchodzi wyż:

kierunek wiatru Jaką wróży pogodę?
E
Mróz, sucho, często przejaśnienia
SE, S
Chłodno (a nawet mroźno), sucho, pochmurno
SW, W
Stosunkowo ciepło, bez opadów albo małe opady
NW
Chłodno i wilgotno, opady deszczu lub śniegu, nierzadko silny wiatr
N, NE
Bardzo mroźno, sucho, częściowo przejaśnienia

 

Temperatura odczuwalna w zależności od rzeczywistej temperatury powietrza i prędkości  wiatru

prędkość wiatru

Temperatura odczuwalna przy rzeczywistej temperaturze powietrza wynoszącej
 (w °C)
m/s
km/h
-20
-16
-12
-8
-4
0
4
 8
2
7
-21
-17
-12
-8
-4
-1
3
 7
6
22
-37
-31
-26
-24
-16
-10
-5
 0
10
36
-44
-38
-33
-27
-21
-15
-9
 -3
14
40
-48
-42
-36
-30
-24
-18
-12
 -5
18
65
-51
-45
-38
-32
-26
-19
-13
 -7
22
80
-52
-46
-39
-33
-26
-20
-14
 -7
26
95
-52
-46
-39
-33
-27
-20
-14
 -7


BĘDZIE CZY NIE BĘDZIE PADAŁO?

Oznaki ustalania sie dobrej pogody:

  • w ciągu doby stale (lub tylko z nieznacznymi zmianami) wysokie ciśnienie atmosferyczne
  • cicha i jasna noc, rankiem wiatr, który w ciągu dnia wzrasta, a pod wieczór cichnie
  • niebo przez cały dzień jasne lub tez przed południem (wiosna, latem i jesienią) pojawienie sie chmur kłębiastych cumulus, których ilość i rozmiary wzrastają w ciągu dnia; pod wieczór chmury te znikają; podczas półrocza zimowego jasna pogoda utrzymuje sie zarówno w dzień jak i w nocy; niejednokrotnie pod wieczór pojawia sie mgła przyziemna, a nad ranem jednolita - w ciągu dnia przechodzi ona w chmury warstwowe, które w godzinach południowych znikają; cisza albo slaby wiatr
  • wcześnie rano pojawić sie mogą chmury pierzaste, które pod wieczór znikaja
  • w ciągu dnia gorąco, w nocy świeżo i chłodno; podczas zimy w nocy silny mróz, który w ciągu dnia maleje, a pod wieczór zwiększa sie
  • w nocy w dolinach jest chłodniej niż na wzniesieniach
  • mgła powstająca wieczorem w dolinach w ciągu nocy zwiększa sie a zanika rankiem po wschodzie Słońca
  • w nocy obfita rosa lub szron
  • dym ulatuje z kominów w górę w formie słupa
  • złota lub różowa zorza
  • podczas zimy zorza żółtobrązowa zwiastuje przedłużenie sie i zwiększenie mrozów

Oznaki ustalania sie zlej pogody:

  • niskie ciśnienie atmosferyczne bez przerwy utrzymuje sie w ciągu doby lub jeszcze bardziej spada
  • deszcz slaby pada bez przerwy, a silny - przelotnie
  • w ciągu doby temperatura zmienia sie bardzo nieznacznie
  • wiatr wieje z kierunków zachodnich, południowo-zachodnich lub północno  -zachodnich

Oznaki polepszania sie pogody:

  • w gęstych chmurach zaczyna prześwitywać niebo
  • pod wieczór na zachodzie pojawiają sie obszary czystego nieba
  • pojawiają sie chmury pierzaste o przeróżnych kształtach, pod wieczór chmury te zanikają
  • wieczorami pojawia sie mgła
  • stopniowo wzrasta ciśnienie atmosferyczne
  • temperatura szybko obniża sie
  • występują silne, chłodne wiatry

Oznaki pogarszania sie pogody:

  • pojawiają sie "haczykowate" chmury pierzaste, ich ruch można dostrzec gołym okiem, opady przyjdą z kierunku, z którego przychodzą owe chmury - tym szybciej im szybciej sie one poruszają
  • występowanie halo wokół Słońca lub Księżyca
  • Słońce i Księżyc święcą początkowo zamglona i rozmazana tarcza, później całkiem znikają za chmurami
  • ciśnienie bez przerwy spada, w przypadku bardzo szybkiego spadku ciśnienia można spodziewać sie burzy
  • pod wieczór chmury kłębiaste zwiększają swoje rozmiary
  • w ciągu dnia jasno lecz pod wieczór chmury zagęszczają sie i pogrubiają
  • maleje różnica miedzy temperatura dzienna i nocna
  • zwiększa sie widzialność i słyszalność, gwiazdy silnie "migocą"
  • wiatr szybko zmienia swój kierunek - jeśli zmiana ta następuje zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara - wówczas opady przejdą "bokiem"
  • wieczorem wiatr wzmaga sie
  • dym ulatuje z kominów poziomo lub ściele się
  • jeżeli rano i wieczorem występuje czerwona zorza, to następnego dnia opadów nie będzie, a jedynie wzmaga sie wiatr
  • w nocy nie ma rosy ani szrony, w dolinach nie występuje mgła.

 OBSERWUJ ZWIERZĘTA

Jak przewidzieć pogodę obserwując przyrodę? Kilka przykładów zachowań zwierząt, które zwiastują zmianą pogody.

1. Chyba najbardziej znany sposób na sprawdzenie czy pogoda będzie ładna... obserwacja jaskółek. Gdy latają wysoko świadczy to o tym, że czeka nas dobra pogoda. Natomiast gdy latają nisko to będzie padało.
Dlaczego jaskółki latają nisko przed zbliżającym się deszczem? Dlatego, że polują na drobne owady, które szukają schronienia przed deszczem w pobliżu ziemi.

2. Inne ptaki przed zbliżającym się pogorszeniem pogody uciekają z otwartych przestrzeni do np. lasów, chowają się do gniazd. Natomiast wesoły śpiew rankiem daje nam sygnał, że będzie polepszenie pogody.

3. Komary. Jeśli gryzą i jest ich dużo to na drugi dzień będziemy się cieszyć słonecznym dniem.

4. Konie. Jeśli są nerwowe, zachowują się niespokojnie to będzie padał deszcz.

5. Pies. Jeśli pies śpi na grzbiecie (wyciągnięty), to będzie ładna pogoda, lecz jeśli śpi zwinięty (w pozycji embrionalnej) to będzie brzydko.

6. Kot. Podobnie jak pies. Tylko, że kot ma więcej opcji ponieważ postara się nam „powiedzieć” o zbliżającej się złej pogodzie drapiąc nerwowo meble. Liżąc bardzo dokładnie swoje futro daje nam znać, żeby nie brać ze sobą parasolki. Po za tym postara się wrócić do domu przed deszczem. A wybierze się na łowy gdy będzie miał pewność, że pogoda nie pokrzyżuje mu planów.

7. Bardzo dobrym wskaźnikiem zbliżającej się burzy są żaby. Zawsze przed deszczem wychodzą z wody na brzeg. Wyczuwają zmianę ciśnienia.

8. Świetliki czyli robaczki świętojańskie świecąc wieczorem zapowiadają piękną pogodę następnego dnia.

9. Motyle latające spokojnie z kwiatka na kwiatek – dobra pogoda.

10. O pogorszeniu pogody świadczy kąpanie się w piasku kur. Robią się też one bardziej agresywne względem siebie.

11. Pszczoły wydają się ospałe gdy pogoda ma się pogorszyć i odwrotnie, są bardziej aktywne gdy będzie ładna pogoda.

12. Ślimaki. Jeśli zbliża się kilka dni deszczu to ślimaki wchodzą na drzewa, szopki itp. Po prostu się „wywyższają”.